Çin Global Sermayeler Cumhuriyeti

Çin'in ucuz emek gücü ile dünya pazarında yükselişinden bahsedilmeyen yer kalmadı herhalde. Aldığımız ürünlerdeki "made in china" ibaresi günlük yaşamımızın bir parçası haline geldi. Yıllar öncesinden hatırlıyorum, genelde elektronik aygıtların arkasında olurdu "made in china" ibaresi. Şimdi ise tekstilden oyuncağa, kaleme hatta yiyecek ürünlerine kadar pek çok şey insan gücünün ucuzluğu ile ünlenmiş ve kıymete binmiş Çin Halk Cumhuriyeti'nde üretiliyor.

Sarı yıldızlı kızıl bayrağı ile teoride devrimi simgeleyen bu ülke, emeğin yanında olması gerekirken küreselleşme ile birlikte, kapitalizmin en sert ve acımasız yöntemlerinin uygulandığı bir ülkeye dönüşmüş bulunmakta!

Çin bu noktaya nasıl geldi?
Mao döneminde kapalı bir ekonomi sistemi ile yoğrulan ülke 1976 yılında Mao'nun ölmesi ile birlikte değişim sürecine iki yıl gibi kısa bir sürede girdi. Çin Milli Kongresi, Şubat 1978'de, 1985 yılına kadar gerçekleştirilecek Dört Modernizasyon Programını kabul etti. Bu program ile; Tarım, Endüstri, Bilim, Teknoloji ve Savunma alanlarının, 1985'e kadar çağdaş şartlara kavuşturulması öngörülmekteydi. Fakat, programın maliyeti 600 milyar doları bulmaktaydı. Bu maliyet Çin'i yabancı sermaye teminine yöneltti. Komünist Partinin Mart 1978'de Deng Şaoping'i Başbakan yardımcılığına seçmesi sonucu Çin, önce Japonya yanaştı ve iki devlet arasında Şubat 1978'de 60 milyar dolarlık bir ticaret antlaşması imzalandı. Bu antlaşma, Çin ve Japonya arasında 1937'den beri devam eden savaş halini de sona erdirmiş oldu. Ağustos 1978'de Çin ile Japonya arasında " Barış ve Dostluk" antlaşması imzalandı ve Ekim 1978'de de Deng Şaoping Japonya'yı ziyaret etti. Böylece, Mao'nun ölümünden iki yıl sonra Çin, batıya açılmaya başladı. 1978 yılından itibaren de Amerika ile yakınlaşmaya başlayan Çin, bu ülkeden silah satın alımını başlattı.

Kısacası Deng Dönemi ile Çin, Mao'nun meşhur Küçük Kırmızı Kitabında bahsettiği şeylerden adım adım uzaklaştı. Kapitalist sistemi seçen herkese karşı bir çeşit savaş açan Mao kendi öğrencilerine yenik düştü. Komünizm statik bir teoriden oluşmuyor elbette. Evrim geçirmesi muhakkak, ama Çin'de öngörülen evrim sanmıyorum ki doğru bir evrim süreci olsun. Bana "Komünizm nedir?" diye sorulduğunda, aklıma hemen babamın kulağıma küpe ettiği tanımı gelir. "İnsanın insan tarafından sömürülmesine karşı olan bir düzendir". Bu kadar basit ve net. Elbette pratikte ne şekilde uygulanıp uygulanamadığı apayrı bir tartışma konusudur velakin teorinin hayatı ele alan ve onu tanımlayan en basit hali budur. Sovyetlerin çöküşü, Çin'in bir halk cumhuriyetinden global sermayeler cumhuriyetine dönüşmesi, tüm bunlar acaba teorinin zayıflığından mı kaynaklanmaktadır yoksa insanoğlunun pepsinin klasikleşmis reklam sloganındaki gibi "ask for more" (daha fazlasını iste) düşüncesine yenik düşmesinden mi, sormak gerekir, üstüne düşünmek gerekir!

Bu kısa girişin ardından şimdi bir video izlememiz lazım. Bu mini-belgeseli geçen gün egemavisi'nin blogunda gördüm. Aslında yeni bir şey değil. Yeni farkediyor olmama biraz içerlemiş de olsam paylaşmamak olmaz. Çünkü üstüne uzun uzun akıl yürütmeler, tartışmalar yapabileceğimiz bir video. Konusu şu; Mardi Gras adında bir festival var. Festivalin çıkışı aslında dine dayanıyor. Fransız Katoliklerinin 40 günlük keyif verici her şeyden uzak duracakları oruca girmeden önce son bir kez dünya nimetlerinden olabildiğince yararlanmak adına yaptıkları bir eğlence. Orjinali nasıldı bilemiyorum ama, Amerika'da New Orlens'da kutlanıldığı şeklinde herkesin sular seller gibi alkol tükkettiği, sözüm ona çılgınlığın dibine vurdukları ve boyunlarını olabildiğince çok boncukla donattıkları bir hal almış durumda. İzleyeceğiniz mini-belgesel festivalcilere bu boncukların nereden nasıl geldiği bilip bilmediklerini sorarak başlıyor!

İşte kapitalizm ve onun en büyük yayılma aracı olarak görebileceğimiz küreselleşmenin sonucu! Görüntüler aslında her şeyi açıklıyor ama ingilizce bilmeyenler için kısaca açıklama yapmak gerek.

Festival alanındaki kişilere soruluyor. "Bu boncuklar nereden geliyor, biliyor musunuz?". Cevaplar "bilmiyorum, umrumda değil..." gibi. Bir kişi de çok akıllı bir cevap vererek "boncuk şirketinden" cevabını veriyor. Sonrasında Çin'deki boncuk fabrikasına çevriliyor kamera. Roger Wong adındaki Fabrikanın sahibi konuşmaya başlıyor (kendisinin bu fabrikadan yıllık kazancı 1.5 milyon dolar civarında) Made in china ibaresi için, "bu bir amerika gümrük yönetmeliği Aldığınız her üründe artık Çin'de üretilmiştir ibaresini görebilirsiniz. yasayı çiğnemek istemeyiz" diyor. Bir yazı tahtasını gösteriyor sonra. Yazı tahtasında her işçinin günlük ne kadar üretim yaptığı yazıyor. Bunun bir gereklilik olduğunu, çalışanların düzgün şekilde çalılıp çalışmadığını bu şekilde anladığını bu tahta olmazsa işçilerin çok daha yavaş çalışacağını söylüyor Wong. Ekliyor, "Eğer bu miktarın altında bir üretim yaparlarsa maaşından ceza olarak %5 kesinti yapılır, böyle yapmazsak çok fazla tuvalete giderler (gülüyor). Nasıl,güzel bir fikir mi bu?"

İşçilerin çalışırken konuşmaları yasak. Bir işçiye soruluyor, günde kaç saat çalışıyorsun diye. "gerçeği söylersem korkarım patron beni cezalandırır" dedikten sonra devam ediyor işçi, "genelde 15-16 saat çalışıyoruz. Çok acil işler olduğunda 4 saat kadar uyuyoruz".

Amerika'ya dönülüyor tekrar, festivale katılan bir kaç kişiye kolyelerinin nasıl, kimler tarafından yapıldığını merak edip etmedikleri soruluyor ve Çin'deki fabrikadan görüntüler izlettiriliyor. Yüz ifadeleri müthiş. Şaşkınlık var... Ne diyeceğini bilememek var... Bir tanesi "Bu çok saçma, bu kolyeleri çıkaracağım" diyor. Roger tekrar konuşmaya başlıyor, "Geçmişte küçük fabrikalar vardı, 24 saat insanlar ufacık alanlarda çalıştırılırlardı. Şimdi bu yok, çalışanlara köle gibi davranmak yanlıştır, bunu nasıl yapabiliriz ki?" diyor, kendinden emin, yalanına inançlı bir şekilde.

Ve işçiler...
İşçilere soruluyor bu sefer. "Ürettiğiniz bu kolyeler nasıl kullanılıyor biliyor musunuz" diye. Festivalden fotoğraflar gösteriliyor. Şaşkınlık içindeler ama Amerikalılar'ın aksine neşeliler. Festivalde göğüslerini açmış bir kadının fotografını görünce kahkahayı basıyorlar. "Bu nasıl olabilir? Amerikalılar'dan kesinlikle farklıyız. Biz böyle şeyler yapmayız burada" diyor bir tanesi. Soruyor; "Neden bu kadar çok kolye alıyorlar?" diye. Hediye için yanıtını alınca, "kesinlikle biz bu boncuklarla ilgilenmiyoruz" diyerek yüzünü buruşturuyor.

Ve işte can alıcı soru geliyor bir işçiden.
- Bu boncuklar ne kadara satılıyor?
- 1 ila 20 dolar arasında
- Biz ayda en fazla 62 dolar kazanıyoruz, 12 kolye için toplam 1 sent alıyoruz. Bu nasıl olabilir? diye soruyorlar.

Kısaca özetlemeye çalıştığım videonun deşifresi böyle.
Küreselleşme, popüler adıyla glaballeşmenin en sade ve etkili şekilde bir eleştirisidir bu izlediğimiz mini-belgesel. Kızıl bayraklı, devrimi simgeleyen yıldızı olan bir ülkede tüm acımasızlığı ile hüküm süren kapitalizme ayna tutmaktadır. Sermayenin yeşili, kızılı olmuyor işte alın bir örnek daha size. İnsanı insana yabancılaştıran, kendi kabuğunun içine çeken kapitalizmin eseri işte budur! Bırakalım Çin'i. Tuzla'ya gelelim. Milyonlarca dololar değerindeki gemilerin yapılabilmesi için yiten canları bir düşünün. Bir çok ithal ürün bu gemilerin üzerinde geliyor ülkemize. Bu yiten canların da hakkı var bu ürünlerde. En lüks teknelerde içkilerini yudumlarlarken akıllarına gelir mi üstünde zevk sürdükleri teknelerinin bir kişinin ölümüne yol açtığı? Yabancılaşıyoruz... Umursamıyoruz...

İzlediğimiz görüntülerden ne anlıyoruz peki?

Sermaye işçinin canını okumaya yemin etmiş şekilde yaşamaya devam ediyor, Kızıl bayraklı Çin'de bile...

Saygılar efendim.